ZARZUTY „Od ukrzyżowania Jezusa do spisania NT minęło zbyt wiele czasu, aby można mu ufać”.

Posted: 22 lutego 2015 in ZARZUTY WOBEC CHRZEŚCIJAŃSTWA
Tagi:

jesus

Fragment książki „Rozmowy o Biblii. Nowy Testament” Anny Świderkówny

Warto zwrócić uwagę na pewne podobieństwa, jakie zdają się zachodzić między uczniami, którzy gromadząc się wokół rabina tworzyli jego „szkołę”, a uczniami Jezusa. Punktem istotnym jest tutaj fakt, że rabini (a niewątpliwie i „protorabini” – żyjący przed 70 rokiem n.e.) przekazywali swoją mądrość ustnie, powtarzając przekazywane zasady wielokrotnie, a przy tym w takiej formie, jaka była najłatwiejsza do zapamiętania. Od uczniów swoich nie oczekiwali zresztą, by powtarzali wszystko słowo w słowo. Wręcz przeciwnie, żądano od nich wysiłku zrozumienia tego, co zostało im przekazane, a wysiłek ten wyrażał się we własnej interpretacji. Jezus również na pewno nie dyktował, lecz nauczał ustnie, podobnie też przekazywali te nauki Jego bezpośredni uczniowie. Świat ich znał jeszcze tradycję ustną, o czym nazbyt łatwo zapominamy, chociaż w specyficznych warunkach pojawia się ona niekiedy i w naszych czasach. Tak na przykład pewien Hindus opowiadał francuskiemu bibliście, Xavier Leon-Dufourowi, że jego własna matka, zupełna analfabetka, umiała wyrecytować bezbłędnie hinduską modlitwę, której tekst wydrukowany zająłby w książce ok. 250 stron! Tam, gdzie pismo nie istnieje lub nie można się nim posługiwać (np. w więzieniu), pamięć staje się niesłychanie pojemna i trwała.

SŁOWA WOBEC KTÓRYCH NIE PRZECHODZI SIĘ OBOJĘTNIE

Trzeba przy tym zdać sobie sprawę, że to, co Jezus mówił, a także sposób, w jaki mówił, ułatwiało słuchającym zapamiętanie Jego słów. Nie wygłaszał przecież długich przemówień retorycznych ani filozoficznych czy teologicznych dysertacji. Upodobał sobie, jak się zdaje, głównie krótkie powiedzenia, porównania, przypowieści, wszystko to, co język hebrajski nazywał meszalim i co łatwo wpadało w ucho. Z początku mogło się ludziom nawet wydawać, że słyszą rzeczy dobrze im znane. Jezus cytował i objaśniał Pismo, oświadczając zarazem, że „nie przyszedł unieważniać Prawa i Proroków” („Prawo i Prorocy” to tyle co całe Pismo). Kiedy jednak przygotowywali się już do wysłuchania jeszcze jednego zwykłego kazania, spadał nagle grom: Jezus nakazywał im kochać nieprzyjaciół i modlić się za swoich prześladowców! A co gorzej, żądał, by ten, kogo uderzą w jeden policzek, nadstawił także i drugi. Powołując się na przykazanie „nie cudzołóż”, mówił, że cudzołóstwem jet już spojrzenie na kobietę z pożądaniem, dodając przy tym: „Jeśli twoje prawe oko skłania cię do grzechu, wyłup je i odrzuć od siebie! […] A jeśli prawa twoja ręka skłania cię do grzechu, odetnij ją i odrzuć od siebie!” (Mt 5,17; 5,44; 5,39; 5,25-30). Na takie słowo można było się buntować, ale jedno jest pewne, że się ich łatwo nie zapominało, zwłaszcza wtedy, gdy po raz pierwszy i niespodziewanie uderzały w człowieka.

RYTM

Jezus mówił po aramejsku, lecz Ewangelie zachowały się w języku greckim, my zaś czytamy je najczęściej w polskim przekładzie. Otóż niewątpliwie ciekawy jest fakt, że nawet w tym polskim tłumaczeniu odnajdujemy jeszcze miejscami rytm, charakterystyczny dla tekstu przekazywanego drogą ustną (rytm taki ułatwia zapamiętanie). Odnajdujemy go w Błogosławieństwach, które też musiały szokować wielu słuchaczy:

„Błogosławieni ubodzy duchem, ponieważ ich jest Królestwo niebieskie. Błogosławieni, którzy są pełni bólu, ponieważ oni będą pocieszeni . Błogosławieni cisi, ponieważ oni odziedziczą ziemię” (Mt 5,3-5; por. 6-12 oraz Łk 6,20-26).

Całkiem wyraźnie słyszymy go też w wezwaniu do wytrwałej modlitwy: „Proście, a będzie wam dane, szukajcie a znajdziecie, kołaczcie, a zostanie wam otworzone. Każdy bowiem, kto prosi, otrzymuje, kto szuka, znajduje a kołaczącemu zostanie otworzone” (Łk 11,9-10; por. Mt 7,7-8). Całą zaś misterną strukturę rytmiczną odkrywamy pod koniec 7 rozdziału Ewangelii według św. Mateusza. Czytamy ten tekst na ogół zbyt pobieżnie, by zwrócić na nią uwagę, przyjrzyjmy się mu zatem bliżej:

24 Każdego więc, kto tych słów moich słucha i wypełnia je, można porównać z człowiekiem roztropnym, który dom swój zbudował na skale. 25 Spadł deszcz, wezbrały potoki, zerwały się wichry i uderzyły w ten dom. On jednak nie runął, bo na skale był utwierdzony. 26 Każdego zaś, kto tych słów moich słucha, a nie wypełnia ich, można porównać z człowiekiem nierozsądnym, który dom swój zbudował na piasku. 27 Spadł deszcz, wezbrały potoki, zerwały się wichry i rzuciły się na ten dom. I runął, a upadek jego był wielki.

Przez to podwójne tłumaczenie – z aramejskiego na grecki z greckiego na polski – dochodzi do nas jeszcze głos Jezusa Jego słowa, które tak głęboko zapadły w serca słuchaczy, że docierają do nas jeszcze dzisiaj, po prawie dwudziestu wiekach […]

Niewątpliwie dość prędko pojawiła się potrzeba spisywania niektórych tekstów. Służyły one choćby jako „notatki” podręczne dla tych, którzy, sami niedawno ochrzczeni, szli w świat, by głosić Ewangelię innym. Potrzebne były też z pewnością przy katechizowaniu nowych , niedokształconych jeszcze chrześcijan. Tradycja ustna żyła jednak nadal, wpływając na powstające pisma, i nie znikła nawet wtedy, gdy pojawiły się już cztery Ewangelie.

AUTORYTET

Mówiąc o pewnych podobieństwach, jakie zachodzą między „szkołami” rabinów (a właściwie „protorabinów sprzed 70 r. przed Chrystusem) a uczniami gromadzącymi się wokół Jezusa, nie możemy zapominać o różnicach. Najistotniejszą z nich jest miejsce, jakie zajmuje On sam w tradycji chrześcijańskiej. W szkołach rabinów przekazywano sentencje i komentarze uczonych w Piśmie i dawnych mędrców. Jezus natomiast, choć uważany również przez swoich uczniów za Nauczyciela, miał jednak pozycję całkiem odmienną. Tam, gdzie przekazywali zawsze to, co sami przejęli od swoich mistrzów, postępując tak nawet i wtedy gdy przekaz ten w sposób jakiś uzupełniali czy aktualizowali, On jeden nie powoływał się nigdy na żaden autorytet, ani nikogo poza tym, którego nazywał po prostu Ojcem. Wrażenie jakie Jezus wywierał na swoich słuchaczach, oddaje może najlepiej jedno zdanie z Ewangelii według św. Marka, dość wszakże trudne do właściwego przełożenia na język polski. Biblia Tysiąclecia tłumaczy je tak: „Zdumiewali się Jego nauką; uczył ich bowiem jak ten, który ma władzę, a nie jak uczeni w Piśmie” (Mk 1,22). W zdaniu tym chodzi jednak nie tyle o „władzę” ile raczej o to, co nazywamy autorytetem. Jezus nauczał jak ktoś, kto opierał się na własnym autorytecie. I to właśnie zdumiewało.

——————————————————–

PS Mówi się czasami, że Jezus nigdy nie istniał lub że bardzo różnił się od wizerunku jaki znajdujemy w NT. Należy jednak pamiętać, że takie zdanie w jakimś stopniu mogłoby być uzasadnione, gdyby postać z NT była Kimś zwyczajnym, kto za swojego życia mógłby pozostać względnie niezauważony przez  środowisko. Jezus Ewangelii nie jest jednak Kimś „szarym” czy „bezbarwnym”. Stworzenie tak oryginalnej postaci i wmówienie tłumom kilkadziesiąt lat później, że istniała jest czymś graniczącym z niemożliwością. Tak przynajmniej podpowiada zdrowy rozsądek. W ostatecznym jednak rozrachunku każdy sam musi odnieść się do tego, co czytamy w NT.

PS2 Warto zauważyć jeszcze, pewien motyw przewijający się przez cały NT. Jest to motyw naśladowania Chrystusa. Sprawia on, że dla chrześcijan musiało bardzo zależeć na tym, aby jak najwierniej przywoływać przynajmniej słowa i czyny Jezusa.

PS3 Jezus bardzo często mówił językiem poetyckim. Mnóstwo w NT przypowieści czy porównań, które to z pewnością ułatwiają zapamiętywanie. Oprócz tego Jezus najprawdopodobniej wiele ze swoich nauk powtarzał wielokrotnie, gdyż nauczał w wielu miejscowościach.

Anna Świderkówna (1925 – 2008) – polska historyk literatury, filolog klasyczny, papirolog, biblistka, tłumaczka, oblatka tyniecka; profesor Uniwersytetu Warszawskiego, popularyzatorka wiedzy o antyku i Biblii. Ponad 30 lat kierowała Katedrą Papirologii (późniejszym Zakładem Papirologii) UW.

ZOBACZ TAKŻE (ang)–> http://reknew.org/2008/01/how-reliable-was-the-early-churchs-oral-traditions/

A TAKŻE (akapit o historyku Sherwin-White) –> http://www.zajezusem.com/index.php?num=5799

Reklamy

Możliwość komentowania jest wyłączona.